Birds flying high …

emo1
Emo Verkerk – Jonge Albatros, 2000

In de schaduw van het Rothko-geweld is in het Haagse Gemeentemuseum de tentoonstelling Love me or leave me van Emo Verkerk te zien.  Na een bezoek aan Rothko voelt dit als een opluchting. Erg gelachen om twee kettingkasten met wat hout en brons. Heet die nou Karel Appel?

Knusse kunst

Het werk staat verspreid opgesteld in zalen die namen hebben als ‘de rookkamer’ of ‘de  logeerkamer’. Tussen de kunst staan tafels en bedden. Waarom? Geen idee, maar het geeft een wat informele sfeer aan het geheel.  De hele tentoonstelling heeft iets ontzettend ontspannends. De schilderkunst van Emo Verkerk is ook nog eens licht van toets. Alsof Benno dacht: ‘Ok, Rothko … maar hier houden we het gezellig.’ Knusse kunst terwijl ik toch ook de beroemde schrijver Joseph Roth zie afgebeeld. Een groot deel van zijn in alcohol gedrenkte bestaan bracht Roth zwervend van hotel naar hotel door, ondertussen twee gezinnen onderhoudend en een fantastisch boek als de Radetzkymars schrijvend. Een gecompliceerd leven hier schijnbaar ongecompliceerd afgebeeld. Waarschijnlijk loop ik hier in een val. Er is meer … en wanneer ik langer kijk, zie ik de melancholie die tussen de heldere streken verborgen zit.  ‘Goed kijken,’ zeg ik altijd tegen mijn kunstkidskenner. Moet ik het zelf ook wel doen.

emo2

Ik word gegrepen door de verzameling vogels van Emo Verkerk. Uit allerlei materialen samengestelde gevederde vrienden, hoog aan de muur in vogelvlucht of koekeloerend uit een nest. Prachtig geconstrueerde karaktervolle dieren. De jonge albatros, een beetje dikkig op zijn nest van ketting, is echt prachtig. Een mooi robuust beeld van een zeevogel.  De Wintereend(2001) snelt ijzig en donker door de lucht, het zwarte Koekoeksjong(2001) fladdert wat in zijn krappe nestje waarin geen plek is voor andere vogels. Zo meandert er een aparte tentoonstelling door Love me or leave me. Op een tafel staan twee kettingkasten met daaraan een stomp van een hals en een parmantig eendenstaartje. Het geheel is getiteld Karel Appel. Zie ik dit goed, Karel Appel als een eend zonder kop? Ik moet er ineens ontzettend om lachen. ‘Birds flying high, you know how I feel’ zingt het in mijn hoofd.

Emo Verkerk t/m 15/2 in het Gemeentemuseum Den Haag

Daar zijn de Puttertjes

puttertje1
Jans Muskee – Ten Twelve

Door de winteringang (1 november tot 1 april) betreed ik Kasteel Keukenhof. Hier hangen de 44 puttertjes. Kunstenaars Leonard van de Ven en Rens Krikhaar vroegen collega’s een hommage te brengen aan het schilderij Het Puttertje van Carel Fabritius. De enige richtlijn was het formaat van het originele paneel 33,5 x 22,8 cm. Het resultaat is een verbluffend goede tentoonstelling vol slimme observaties.

Tragisch schilderij

Op deze herfstdag laat de zon zich af en toe zien. Wanneer het strijklicht door de hoge ramen valt ontstaat een melancholische toon die goed bij deze tentoonstelling past. Het Puttertje is een tragisch schilderij en Carel Fabritius kwam treurig aan zijn eind tijdens de ontploffing van het Delftse salpeter- en zwavelmagazijn in 1654. Een geketend distelvinkje en een te vroeg gestorven kunstenaar zijn bij elkaar drama genoeg om de verbeelding van iedere kunstenaar te prikkelen. Dat hadden Van de Ven en Krikhaar goed gezien. Maar het cliché en de kitsch liggen op de loer. Daar is niemand ingetuind.

puttertje6De 44 kunstwerken, waaronder die van de initiatiefnemers, zijn zeer verschillend, maar allemaal goed doordacht en zorgvuldig uitgevoerd. Ik zie  verhalen variërend van historisch onderzoek tot kleuranalyses. Ze hangen/staan verspreid door Kasteel Keukenhof, tussen de familieportretten, op dressoirs, in boekenkasten. Daarbij is gelet op thema, omgeving en achtergrond. Alle facetten van schilder en kunstwerk komen aan bod. Prachtig die Simon Schrikker op de muur met dat loslatend behang. De door Schrikker verbeelde verwoesting zet zich voort in het behangsel. Het behang in Kasteel Keukenhof is sowieso van een bijzondere orde. Studio Bird van Joncquil wint aan betekenis door die vreemde combinatie met de met bijen bedrukte wandversiering. En Make my Day (The Garden) van Marit Dik staat erbij alsof het hier al stond. Kunst in haar natuurlijke omgeving lijkt dit wel.

Blikvangen heeft De Hommage puttertje8 vanaf het begin gevolgd en we vonden het onmiddellijk een briljant idee. Toen de bijdrages van de verschillende kunstenaars binnendruppelden en op de website te zien waren, stookte dat ons enthousiasme steeds verder op. ‘Dit hoort thuis in het verbouwde Mauritshuis’ was onze reactie, maar nu ik in Kasteel Keukenhof rondloop verander ik van mening: ‘Dit is de plek’.  Ze hangen hier prachtig, en de uitstekende rondleiding brengt mij 360 jaar later steeds dichter bij Carel Fabritius en dat kleine geketende vogeltje. Wanneer ik het kasteel bijna anderhalf uur later door de winteringang verlaat, heb ik het gevoel alsof ik uit een tijdmachine stap.

Daar komen de putters! De Ouverture is t/m 31 januari te zien op Kasteel Keukenhof. De rondleidingen vinden plaats van 13.30 – 15.00 uur en zijn op  16, 19, 23 en 30 november
3, 7 en 10 december. De data en tijden voor rondleidingen tijdens kerst op Landgoed Keukenhof en in januari worden later bekend gemaakt. Reserveren via tel 0252-750 690 of via info@kasteelkeukenhof.nl of info@dehommage.nl.

Bij de toegangsprijs van € 12,50 is de prachtige catalogus inbegrepen!

Aan de oever van de Styx

sef1
Sef Peeters

In de mythologie van de oude Grieken vraagt de veerman Charon voor de reis naar het dodenrijk één obool. De doden die het geld niet hebben om de oversteek naar Hades te maken, blijven achter om rond te dwalen aan de oever van de Styx. Sef Peeters heeft zijn eigen vlot voor de reis naar het hiernamaals volgeladen met kunstwerken. Maar kunst kan je niet meenemen. Blijven al deze werken achter op de oever van de rivier de Styx om te verstoffen in vergetelheid?

Waar gaat de reis naartoe?

‘Kunst in verpakking’ lijkt deze week het thema van Blikvangen te zijn. Afgelopen week zag ik bij galerie Vonkel in Den Haag het werk van Maarten van Soest die zijn werk in (geschilderd) bubbeltjesplastic laat. Bij Museum Boijmans van Beuningen zie ik weer ingepakte kunst. Nee, niet L’enigme d’Isidore Ducasse van Man Ray en ook geen Christo. Sef Peeters heeft een vlot van pallets volgestouwd met kunst uit het depot van het museum. In de kratten en dozen  kunstwerken van Nederlandse kunstenaars die geboren zijn tussen 1940 en 1960 zijn klaar voor de reis, maar waar gaat de reis naartoe? De Styx kunnen ze niet over en als ze achterblijven wat gebeurt daar dan mee?

sef2De lange muur parallel aan het ‘vlot’ staat vol met letters in spiegelbeeld. Alsof ik aan de achterkant van een muur sta en door de muur heen moet om de boodschap te kunnen lezen. Natuurlijk kan dat niet. De andere kant is onbereikbaar. Kunst blijft achter en wanneer de kunstenaar overlijdt zal het meeste van haar of zijn werk verdwijnen tussen de kieren van de tijd. Van al die noeste arbeid blijft maar weinig over.

Interessante vraag en voor mij relativeert Sef Peeters met zijn kunstwerk het idee van kunst voor de eeuwigheid. Kunst is voor nu, voor dit moment. Wellicht blijven een paar kunstwerken plakken aan de tijd en gaan ze mee het oneindige in, maar het overgrote deel raakt in de vergetelheid. Is dat erg? Welnee, nu kijken mensen ernaar en betekenen ze iets. Zo vormen ze de humus waarop jonge kunstenaars hun eigen kunst kweken. Dát  gaat eeuwig door. Lekker dwalen aan de oever van de Styx. Daar is niks mis mee.

Sef Peeters t/m 25 januari in Museum Boijmans van Beuningen

Verpakking

Iedere kunstenaar kent het, bubbeltjesplastic. Inpakken, uitpakken, Maarten van Soest begint er niet meer aan. Hij laat zijn schilderij in de verpakking zitten. Op een druilige woensdag stapte ik Galerie Vonkel in Den Haag binnen om zijn werk en het verrassende werk van Lisette Schumacher nader te bekijken

vonkel1Tussen twee miezerige buien in trapte ik mijn fiets naar de Assendelftstraat. Iets te vroeg en gevoelsmatig zelf ook nog  in het bubbeltjesplastic arriveerde ik, maar de kunst sleurde mij de onvoltooid tegenwoordige tijd in. Op de begane grond toont Vonkel jonge hedendaagse kunstenaars, en Maarten van Soest is kortgeleden afgestudeerd aan de HKU. Op de website van Vonkel had ik het schilderij Unpacked #2 gezien en mijn nieuwsgierigheid was geprikkeld. De werkelijkheid laat zich niet vertalen naar een foto op een website. Ook bij dit werk niet. Op de site dacht ik even ‘interessant maar wellicht wat flauw’ maar dat had ik in de galerie niet. Het geschilderde bubbeltjesmotief werkt als een extra laag en in combinatie met de afbeelding eronder gaf het mij een prettige irritatie. Ik wilde het schilderij ‘unpacken’ en dat kan niet. De afbeelding blijft voor altijd onbereikbaar. Vreemd effect is dit. Alsof de afstand,  die er altijd is tussen toeschouwer, kunstenaar en kunstwerk, ineens gevisualiseerd is. Dat is niet nieuw, maar hierbij wordt ook de suggestie gewekt dat het om een kunstmatige laag gaat die verwijderd kan worden. Unpacked is een serie en gaat wellicht iets te lang door om het idee fris te houden, maar Maarten van Soest is alweer verder en bezig met andere technieken; zo gaat dat, zo hoort dat.

En dan … trap op …

En ik sta in de woonkamer vanvonkel4 de galeriehouders.  Aan de muur hangt onder andere de serie The transitoriness. Lisette Schumacher liet zich hiervoor inspireren door plekken die haar een ongemakkelijk gevoel gaven. Dat unheimische heeft zij overgezet op doek. Dat heeft zij goed gedaan met een vlekkerige compositie waar veel ruimte in zit. Maar wanneer ik naar het werk kijk, zie ik een weerschijnsel, iets spiegelt, schijnt door. Wat is dit? Onder het doek zit nog een schilderij en de afbeelding daarvan sijpelt door de bovenlaag en speelt een subtiel spel met mijn waarneming. De compositie van kamer krijgt hierdoor een spookachtige component toegevoegd, een parallelle wereld die iets vertelt over de ruimte waar ik naar kijk. Wat precies kan ik niet zeggen, dat blijft een mysterie.  Ander werk van Schumacher is directer en komt gelijk aan. Ook goed, maar de The transitoriness blijft mij langer bij.

Wanneer ik weer op mijn fiets door Den Haag kar, is het bubbeltjesplastic verdwenen. Met dank aan galerie Vonkel, moedig voorwaarts.

De solotentoonstellingen van Maarten van Soest en Lisette Schumacher zijn t/m 20 december te zien in galerie Vonkel, Assendelftstraat 17-19 Den Haag

 

Een vlucht olijfbomen

ss1
Siobhán Hapaska – Sensory Spaces 5

Een grote rode knop. Zou ik? Mag ik? Ik kijk de suppoost vragend aan en hij knikt bemoedigend terug. Met een ferme knal op de knop zet ik de installatie in werking. De horizontaal opgehangen olijfbomen beginnen te trillen en te schudden.  Voor Sensory Spaces 5 in Museum Boijmans van Beuningen heeft Siobhán Hapaska een bijbels symbool gebruikt, maar waarom?

taaie boomsoort

Siobhán Hapaska is geboren in Belfast, conflictgebied van katholieken en protestanten. Haar vader is Parsi, haar moeder Iers en ze is opgegroeid met een Joods gezin. Geen wonder dat de olijfboom, een boom met een grote symbolische waarde voor de Islam, het Christendom en het Jodendom, in haar recente werk veel voorkomt. Vrede en veerkracht is verbonden aan deze taaie boomsoort, die olie produceert om mee te koken en hout om op te branden.

ss2De installatie van Siobhán Hapaska neemt de hele Willem van der Vorm Galerij in beslag. Ik kruip onder de banden door die de bomen met elkaar verbinden. Zo sta ik ineens middenin het conflict in het Midden-Oosten. Twee volkeren die zo dicht bij elkaar staan en toch elkaars bloed drinken. Maar hier zie ik olijfbomen die in de lucht hangen om te laten zien dat alles mogelijk is, wanneer je de gangbare denkpatronen loslaat. Siobhán Hapaska had haar werk Intifada willen noemen, een Arabisch woord dat letterlijk afschudden betekent, maar tegenwoordig staat voor verzet en rebellie. Ik vind afschudden mooier. Wanneer ik op de rode knop druk en alles begint te trillen en te schudden, lijkt het alsof de olijfbomen letterlijk het verleden willen afschudden, alle ellende en agressie, en klaar zijn voor een nieuwe start.  Er vallen wat blaadjes op de grond, maar zet ze in de aarde en ze komen weer tot bloei.

Sensory Spaces 5 van Siobhán Hapaska  t/m 25 januari in Museum Boijmans van Beuningen

 

Ongeremde gedachtenstroom

mindplace1
Shana Moulton – Mindplace Thoughtstream, 2014 (detail)

Reis mee in het onderbewustzijn van Cynthia en laat je meenemen naar een wereld vol absurditeiten en onverwachte vormen. Laat je overspoelen door de ongeremde gedachtenstroom van Shana Moulton.

mindplace2De stap over de drempel van 1646 is een kleine maar ik sta wel gelijk in een andere wereld. Weg van de pornozooi en de meubelmeuk van de Boekhorststraat bevind ik mij in de  installatie van Shana Moulton. Mindplace Thoughtstream neemt mij mee in het onderbewustzijn van Cynthia, het alter ego van de kunstenaar. Cynthia is ingeplugd in het ‘MindPlace ThoughtStream Biofeedback Performance System’ waarmee ze haar stressniveau kan controleren en monitoren. Een ideale training om te ontspannen. Jaja, een ongeregelde stroom beelden schuift aan mij voorbij. Elke vorm kan overgaan in een andere, hoofden halveren en jurken beginnen een eigen leven en ogen, heel veel ogen. De ‘mindstream’ van Cynthia is een hele kleurrijke.

De achterruimte van 1646 is verduisterd en op de muren is een constante stroom bewegende beelden te zien. Her en der in de ruimte staan voorwerpen. Sommige zijn lichtgevend en op andere worden afbeeldingen geprojecteerd.  Over de geluidsinstallatie vertellen afwisselend  een man en een vrouw over de werking van hun hersens (als ik het goed heb?). Het is een hypnotisch geheel dat mij meeneemt naar een absurdistisch universum waar Salvador Dali de scepter zwaait en Sigmund Freud de zielen uitknijpt. Rond en rond gaan de projecties.

De voorruimte van 1646 is in dit geval mindplace3de wachtkamer waar ik alvast een voorproefje krijg van de mysterieuze wereld die mij te wachten staat. Het is een kleurige ‘Barbie on dope’ woonkamer vol onduidelijke voorwerpen.  Rechtsvoor wacht de donkere entree naar het onderbewustzijn en achter mij is de deur naar de Boekhorststraat, het sadistisch universum van de realiteit. Ik kies voor de Mindplace van Shana.

Mindplace Thoughtstream van Shana Moulton is t/m 30 november te zien bij 1646, Boekhorststraat 125 Den Haag.

Toeval, chaos, verzamelen, ordenen

vries1
herman de vries – toevallige stapeling, 1973

herman de vries schudt een grote jute zak leeg. De vierkante houten blokjes storten op de museumvloer en komen tot rust. Er volgt een korte stilte en ik zie heel even onrust flikkeren in de ogen van de mensen van het Stedelijk Museum Schiedam. ‘Dit is het dan,’ doorbreekt herman de vries met zijn prettige, licht hese stem de spanning. Toeval bepaalt het beeld. Niets meer aan doen.

vries3Terwijl ik de kunstwerken van herman de vries bekijk, hoor ik telkens dat ‘dit is het dan’ meeklinken. In de verschillende zalen hangen beeldschermpjes waarop herman de vries rustig, met dat prettige stemgeluid,  vertelt over zijn kunst. Mooie filmpjes zijn het waarbij soms aan het eind een stilte valt. ‘Wat kan ik er nog meer over vertellen’ lijkt de kunstenaar dan te zeggen. herman de vries behoorde in de jaren zestig tot de nul-beweging en dat minimalisme en die rust blijven in zijn hele oeuvre aanwezig. Maar wel op verschillende manieren. Aan de ene kant de schijnbare willekeur van het toeval en aan de andere kant het strenge ordenen.

samenspraak tussen de bioloog en de kunstenaar

De kunstwerken uit de nul-tijd, het spel met de blokjes, de orde versus chaos,  wat is ordenen en wanneer lijkt het een willekeurige schakering; herman de vries vertelt ons iets over de natuur en geeft er vorm aan. Het is de bioloog die verzamelt en ordent om de wereld om ons heen begrijpelijk en inzichtelijk te maken, het is de kunstenaar die kadert.  De natuur strooit de herfstbladeren zonder enige voorkeur in het rond, maar herman de vries bepaalt welke bladeren ingelijst in het museum terecht komen.  Het is de samenspraak tussen de bioloog en de kunstenaar die deze adembenemend mooie overzichtstentoonstelling oplevert.

De zaal waar in een grote ovaal een enorme ‘plas’ rozenknopjes op de vloer ligt en aan de muren de from earth: aarduitwrijving la gomera‘s hangen, is van een wrede schoonheid. De geur die van de rozenknopjes afkomt is intens en zoet,  maar het zullen nooit rozen worden. De vruchtbare aarde hangt er uitgesmeerd naast. Het is de bioloog die vlinders opprikt om ze voor de wetenschap te verzamelen en ze daardoor nooit meer laat vliegen. Wanneer ik zo kijk zie ik een collectie die niet alleen de schoonheid van de natuur viert, maar voornamelijk over vergankelijkheid en de willekeur van het leven gaat … dit is Bach.

herman de vries. all t/m 18 januari in het Stedelijk Museum Schiedam – In De Ketelfactory is t/m 18 januari de tentoonstelling No thing te zien met nieuw werk van herman de vries.

Kunstenaar met de hamer

DeTaalVanDeDooiwindLang geleden volgde ik bij de filosoof Wim van Doren (1934-1993) in Delft een aantal colleges over Friedrich Nietzsche. Niet alleen leerde ik onder andere dat ‘de filosoof met de hamer’ flink de bezem door het westerse denken had gehaald, maar ook dat hij een filosoof was die zijn eigen denken voortdurend onder de loep nam en geregeld van standpunt veranderde. Een radicaal filosoof en ook een groot schrijver, misschien wel de beste schrijver onder de filosofen, die zijn filosofie in poëtische zinnen onder woorden bracht. Volgens Nietzsche mocht de kunstenaar de oerkrachten van Dionysus nooit uit het oog verliezen. De schoonheid van Apollo is nodig om de wilde dionysische bezetenheid vorm te geven, maar mag niet overheersen.  Een tijdloos filosoof die het verdient om nog steeds gelezen te worden.

In het werk van Marjolijn van den Assem komen de taal en de filosofie van Nietzsche samen. Letterlijk duiken grote stukken tekst uit het werk van de Duitse filosoof op in haar tekeningen en schilderijen.  In haar kunst kan je die oerkracht waar Nietzsche het over heeft herkennen. Expressionistisch, energiek en heel direct maar wel vanuit een idee. Marjolijn laat zich al heel lang inspireren door Nietzsche. Ze leest zijn werk en maakt lange wandelingen, de voetsporen van Nietzsche van Sils-Maria Zwitserland naar Genua, Italië volgend. Een groot aantal kunstwerken dat de afgelopen zeven jaar uit deze denkweg is voortgekomen, is nu samengebracht in het schitterende boek de taal van de dooiwind dat bij Timmer Art Books is uitgebracht. Vol prachtige reproducties en een aantal fikse uitklapplaten, en een leporello van Travelogue (3) die zo groot is dat ik ervoor naar buiten moest om hem helemaal te kunnen bekijken.

assem1

Prachtig boek met essays van de kunstfilosoof David Van Speybroeck en Dr. Martine Prange. Tussen de reproducties van de schilderijen, tekeningen en ruimtelijke werken van Marjolijn van den Assem staan teksten uit het werk van Nietzsche.  Zo ontstaat een geheel van kunst, filosofie en literatuur die mij een dieper inzicht gaf in het werk van Marjolijn van den Assem, en me prikkelde om weer eens het werk van Friedrich Nietzsche ter hand te nemen.

De taal van de dooiwind is uitgeven door Timmer Art Books en in een oplage van 750 exemplaren gedrukt. Het kost € 37,50 en is te koop, of anders de bestellen, bij de betere boekhandel.

Recentelijk zijn tekeningen van Marjolijn van den Assem aangekocht door het Rijksmuseum in Amsterdam. Werk van Marjolijn van den Assem nog t/m 2 november te zien bij RAM in Rotterdam.

assem2

Dans!

mens9
Carlijn Mens – Dansa i en Ring, 2013 (detail)

Afgelopen zaterdag opende bij Borzo in Amsterdam de expositie met werk van Carlijn Mens en Wieteke Heldens. Blikvangen was aanwezig, luisterde naar het mooie diepe stemgeluid van Henk van Os die de expositie opende en bekeek tussen de rinkelende wijnglazen het werk van beide kunstenaars.

mens2Faith, Fear, Face van Carlijn Mens staat in mijn geheugen gegrift. Vorig jaar zag ik in GEM in Den Haag haar project over de 58 Chinezen die op zoek naar geluk en een beter leven omgekomen waren in een container. Haar verbeelding van de ‘Doverzaak’ maakte diepe indruk. Het werk in Borzo is anders, minder geëngageerd zou je kunnen zeggen, maar nog steeds gebruikt Carlijn haar lichaam als penseel. Centraal bij Borzo hangt het grote Dansa i en ring (2013), ontstaan doordat Carlijn met haar kinderen een rondedans maakt wanneer het intensieve werken ontspanning nodig heeft. Van dichtbij zie je de houtskool voetafdrukken over het papier springen. In de achterruimte bij Borzo hangt werk uit de serie Flee-Vlucht- En Ren waarvoor zij op locatie, in het bos,  haar indrukken in houtskool vastlegde. Carlijn vertelde dat er een groot project in Neurenberg aankomt en, gelukkig wat dichterbij, in Huis Marseille.

Cirkels, spiralen, het blijven fascinerende vormen. Ik zie ze terugmens3 in het werk van Wieteke Heldens. Zij ontving vorig jaar de Koninklijke Prijs voor de Vrije Schilderkunst en exposeert samen met Carlijn Mens in Borzo. Mens tegenover Heldens, Heldens tegenover Mens. De verschillen zijn er volop. Houtskool en papier zijn de media van Carlijn Mens. Wieteke Heldens gebruikt kantoormateriaal zoals een marker en het penseel gebruikt ze totdat de verf op is. Althans zo lijkt het. Maar de cirkel van Mens vindt haar tegenhanger in de spiraal van Heldens. Terwijl bij Mens er sprake is van een woest ritueel,  is Portrait of a pyramid (2013) opgebouwd uit nauwkeurige streepjes van zwarte marker op canvas. De serie Zoom in on the pyramid (2014) is duizelingwekkend.

Carlijn Mens & Wieteke Heldens t/m 15 november bij Borzo Amsterdam

Liefde & dood

dumas1
Marlene Dumas – The Image as Burden, 1993

Het duurde even voordat ik zin had om naar de Marlene Dumas-tentoonstelling in het Stedelijk Museum in Amsterdam te gaan. De ‘overload’ aan aandacht en alle meningen van journalisten over de tentoonstelling benamen mij de lust om zelf te gaan kijken. Maar anderhalve maand na de opening begon het bij mij ineens te borrelen en te gisten. Op naar Amsterdam!

Hades wacht

Een man die zijn dode vrouw draagt. De pikzwarte hand op de hagelwitte jurk. De liefdevolle blik van de man en het blauwe dodenmasker op het gezicht van de vrouw. Hij naakt, zij in haar doodskleed. Een geelgroen licht sijpelt door de lange haren van de vrouw. Het licht,  waarvan wij de bron niet zien, raakt ook de man. Het is alsof hij zijn bruid over de drempel van het dodenrijk draagt. Hades wacht. Zoals veel van het werk van Dumas is ook dit schilderij gebaseerd op een foto uit haar omvangrijke knipselarchief. Voor The Image as Burden  gebruikte Dumas een ‘still’ uit de film Camille (1936). Maar zelfs wanneer je dat weet, laat het werk van Dumas veel ruimte voor interpretatie.

dumas2Marlene Dumas  is ongelooflijk sterk in het maken van het soort iconische beelden als The Image as Burden. Bestaat er een sterker beeld van de kunstenaar dan The Painter? Het naakte meisje is net terug van een slachtpartij. De verf druipt van haar handen. Er is iets verschrikkelijks gebeurd. Er is een schilderij gemaakt en de onschuld is weg. De horror heeft haar plaats ingenomen.  De kunstenaar graaft diep in de ziel en er komt weinig fraais naar boven; wel heel veel moois.  Ook in de portretten zie je dat vaak terug, de zinderende woede van Naomi. In het Stedelijk Museum hebben ze het hoog opgehangen. Ze kijkt smalend op de museumbezoekers neer. Dumas portretteert de mensheid in al haar facetten.

Het is een prachtige tentoonstelling maar ik werd er wel somber van. Op de begane grond van het Stedelijk Museum heb ik daarom bij het werk van Karel Appel flink wat levenslust tot mij genomen en me vervolgens door pretpark Amsterdam heen richting station geworsteld. Ik kon er tegen.

The Image as Burden van Marlene Dumas t/m 4 januari in het Stedelijk Museum Amsterdam.